Nederland is een constitutionele monarchie, wat inhoudt dat de posititie van de koning of koningin is vastgelegd in de grondwet, en dus onschendbaar is. Dit betekent dat de ministers, waarmee de koning(in) samen een regering vormt, verantwoordelijk zijn voor al wat de koning zegt of doet. Een koning vervult de volgende rollen:
- het ondertekenen van wetten
- een bijdrage leveren aan de kabinetsformatie
- voorzitter van de raad van state
- het uitspreken van de troonrede
- zich inzetten voor de Nederlandse bevolking
Ook is de koning verantwoordelijk voor het binden en voor het saamhorigheidsgevoel van zijn brugers, hij mag hierbij geen partij kiezen. Hij steunt de nationale gevoelens en belangen van de burgers, in vreugdevolle en treurige tijden.
De troonopvoling binnen het Koninklijk huis is wettelijk vastgelegd. Er is bepaald dat de oudste zoon of dochter de troon opvolgt, waarbij geen onderscheid wordt gemaakt tussen mannen en vrouwen. Wanneer het geval zich voordoet dat de troonzitter geen kinderen heeft, is er geen sprake wettelijke regels. De leden van de Koninklijke familie kunnen het recht op troonopvolging verliezen, wanneer zij trouwen zonder goedkeuring van de toestemmingswet.
De huidige lijn voor troonopvolging is als volgt; Koning Beatrix→ Prins Willem Alexander → Prinses Catharina Amalia → Prinses Alexia → Prinses Ariane. Op 10 mei 1932 besloot de toenmalige Ministerraad dat het Wilhelmus van Nassau het officiele Nederlandse volkslied werd, en dus te horen zou zijn bij elke plechtige gelegenheid. Tot dat dag van vandaag is hieraan niks veranderd.
